MP3 NEDİR?

MPEG (The Motion Pictures Experts Group) hem audio hem de video üzerinde sıkıştırılmış radyo ve televizyon yayınları üzerinde çalışmaktaydı. Hareketsiz resimler olan JPEG (Joint Photographic Experts Group) teknolojisinde kendisini ispatlamış bir gruptur. Kayıplı bir sıkıştırma olan JPG formatı gibi MPEG formatı da kayıplı bir sıkıştırma formatıdır. 1992 yılında MPEG Layer 1 olarak tanıtımı yapılıp kullanılmaya başlandığında ortalarda daha MP3 olayı yoktu. Daha sonra MPEG Audio Layer 2 (MP2) ve en son MPEG Layer 3 teknolojisi geliştirildi. Layer 3'ün bu kadar yaygınlaşmasının sebebi source kodunun açık olması ve isteyenin bunu herhangi bir para ödemeden kullanabilmesidir. Ayrıca MPEG Audio Layer 3 (kısaca MP3) algoritması ile audio parçalar 1:12 oranında daha az yer kaplamaktadır. Yani, MP3 sıkıştırmasının hakları dünya üzerinde bir tek firmaya ait değil pekçok firmaya aittir.
Dijital audio olarak CD'lerdeki kayıt büyük bir oranda 16 bit olarak bulunur (16 bit, 44 Khz, Stereo) . Piyasadan aldığımız audio albümler hep 16 bitliktir. Özel olarak üretilmiş 24 bitlik albümler de vardır. 16 binary digit 1 saniyelik analog kayıda eşdeğerdir. Bir saniyelik 44.1 Khz audio kayıt 1.4 milyon audio data biti demektir. Parçaların boylarını küçültmek için MPEG araştırma grubu ISO (International Organization for Standardization) standartlarına uyacak şekilde müziğin kalitesini insan kulağını rahatsız etmeyecek şekilde sıkıştırmayı sağlam bir algoritma ile işe başladılar. Daha da çok sıkıştıran daha az kayıplı MPEG Layer 4 sonradan geliştirildi. Müzik parçalarının boylarının çok küçülmesi bunların download/upload sürelerini azaltınca streaming yaparak direkt İnternet üzerinden yayın yapabilecek duruma gelindi. İnternet bağlantılarındaki hızlanma ile bu daha da kolaylaştı. MP3 gibi kayıplı pekçok format üretildi. Real Audio (RA), Microsoft (WMA, Windows Media File) ve benzerleri sayesinde İnternet üzerinden müzik yayınlamak ya da download etmek mümkün halde geldi. 1999 senesinde MPEG Layer 3 kullanımı serbest hale getirilince MP3 dosyalarını çalan yüzlerce player programı yazıldı. Bunların içinde en popüleri Justin Frankel'in yazdığı Winamp oldu. Frankel bu işten köşeyi, tüm hakları AOL'a 86 milyon dolara satarak 1999 yılında döndü. Audio CD'lerden track'leri ripleyen pekçok rip programı (WinDAC, DA Extractor), bunları MP3 formatına sıkıştıran yüzlerce sıkıştırıcı program yazıldı. Önceleri rip için ayrı, sıkıştırma için ayrı, cd'ye yazmak için ayrı programlar kullanılırken günümüzde tek bir programla mp3'leri audio cd'lerden direkt rip edip CD'ye ya da harddiske yazan programlar vardır.
MP3 üzerinde ilk çalışan ve mucidi Almanya'daki Fraunhofer Enstütüsü'nde çalışmalar yapan Karlheinz Brandenburg'tur. Temel olarak müziğin içindeki insan kulağının duymadığı sesleri atmakla işe başlamıştır. Algoritmayı test etmek için ise Susan Vega'nın "Tom's Diner" isimli parçasını yıllarca kullanmıştır. Karlheinz Brandenburg ayrıca sinemada bir devrim niteliği taşıyan, sinemadaki surround sistemlerinden daha gerçekçi ses üreten IOSONO tekniğini de geliştirmiştir.
8, 16, 32, 64, 128, 160, 192, 224, 256 ve 320 kbps olarak sıkıştırılabilen audio track'ler günümüzde İnternet'te en bol olarak 128 kbps olarak bulunur. Evinizde audio cd'lerinizden mp3 yapacaksanız bunun 192 kbps altında olmamasına özen göstermelisiniz. 128 kbps ile 192 kbps arasında iki fark vardır. İlkinde dosya boyu çok küçük fakat kayıp fazladır, ikincisinde dosya boyu biraz daha büyük olup sonuç cd kalitesine yakındır. Bir CD'nin kalitesinde olacak şekilde en az kayıplı olarak mp3 yapmak isterseniz 320 kbps olarak yapabilirsiniz. Ama bu durumda mp3'lerin boyu çok büyür. Audio CD'lerde track'lerin başlarında ve sonlarında sessiz boşluklar vardır ve bunlar bazen 1 saniyeyi bulur. Rip edip mp3'e sıkıştırırken bu boşlukları "kill" yapma seçeneği ile sıkıştırırsanız yüzlerce mp3'ü düşündüğümüzde biraz yerden kazanırsınız. Kasetten mp3, mp3'ten kaset, mp3'ten audio cd, audio cd'den mp3, plaktan mp3 şeklinde pekçok şekilde formatları birinden diğerine çevirebilirsiniz. Özellikle kasetleri mp3 yaparken 128 kbps kullanmamalısınız, 192 kbps'in üzeri daha iyi sonuç verir. Winamp benzeri programlarla mp3'leri çaldığınızda kulağınız hassas ise parçadaki kayıpları daha iyi duyarsınız. Bu mp3'leri harddiskinize wave formatına çevirip bir audio cd yazma programı ile cd'ye yazıp dinlediğinizde, sesin kalitesinin Winamp'ın çaldığından daha iyi olduğunu duyacaksınız. Çünkü sıkıştırılmış formatı açmakla uğraşan Winamp'ın çaldığı müziği değil direkt açılmış ve herhangi bir prosese tabi olmayan müziği dinlemiş olursunuz. O yüzden orijinali mp3 olan bir kaydı audio olarak cd player'inizde dinlerken daha kayıpsız bir müzik dinlersiniz. CD Player'da çaldığınız WAVE formatındaki orijinali mp3 olan parçaların sesinin kalitesinin bir diğer açıklaması ise, müzik setlerinde kullanılan devrelerin sesi daha iyi aktarmasıdır. İyi bir ses kartı, masaüstü hoparlörlerle dinlediğiniz bir mp3'ün verdiği sesi tabi ki aynı mp3'ü audio olarak CD'ye yazıp iyi bir ses düzeneğiyle müzik setinde dinlediğinizde daha iyi sonuç alırsınız.
MP3 standardı yaygınlaşınca mp3 formatındaki müziği İnternet'ten bedava dağıtan Audiogalaxy, Napster gibi kuruluşların başı derde girdi. Büyük plak ve cd firmaları ise mp3'ün mağazalardaki satışlarını düşürdüğünü öne sürüp haklarını mahkemelerde aradılar ve kazandılar. MPEG 1 ile başlayan serüven bugün MPEG 7 ile sürmektedir. MP3 ile müzik, MP4 ile dijital televizyon yayını ve DVD tekniği mümkün olabilmiştir.


MP3'ten kasete, kasetten MP3'e nasıl iyi kayıt yapılır?

Kaliteli olarak MP3'ten kasete kayıt kolay, kasetten MP3 yapımı biraz daha zordur. Kalite ise kullanılan donanıma bağlıdır.

MP3'ten Kasete kayıt: MP3'ten kasete kayıt yapmak için bilgisayarınızın ses kartı çıkışını kaseti kaydedecek cihaza kaliteli bir kabloyla bağlamanız gerekiyor. MP3'ü çalacak çalıcının (ör. Winamp) equalizer ayarları defeat durumda olmalı (equalizer devre dışı olmalı). Kasete kayıt esnasında VU, sıfır desibeli geçmemeli. Mümkünse DOLBY'li kayıt yapılmalı.

Kasetten MP3 yapmak: Kasetten kaliteli olarak MP3 ya da CD yapılmak istendiğinde aşağıdaki şartları sağlamalısınız.
1. Kaseti çalacak cihaz ne kadar kaliteliyse sonuç o kadar iyi olacağından, iyi bir çalıcı cihaz kullanmalısınız. Walkman iyi sonuç vermez.
2. Kaset çalıcıyı bilgisayarın ses kartının girişine yüksek kaliteli bir kabloyla bağlamalısınız.
3. Kasetteki parçaları bilgisayara kayıt ederken mutlaka stereo, 44 Khz, 16 bitlik WAVE formatında kayıt etmelisiniz.
4. Parçaların kayıt işlemi bittiğinde onları tek tek bir wave editor (Ör. SoundForge, Wavelab) ile açıp parça başlarındaki ve sonlarındaki boşlukları silmelisiniz.
5. MP3'lerinizi en az 192 kbps olacak şekilde sıkıştırmalısınız.
CD'den audio olarak rip edip parçalarınızı wave (ya da wav) formatında harddiskinize yazdığınızda aktarım dijital olduğundan herhangi bir kayıp sözkonusu değildir. O yüzden, CD'den alınan wave dosyalarını 128 kbps olarak MP3 yapabilirsiniz. Kasetten arkaplanında hsss sesi ile birlikte, analog olarak kayıplı bir şekilde bilgisayarınıza aktardığınız wave dosyalarınızı 128 kbps olarak MP3 yaptığınızda aldığınız sonuç sizi mutsuz edecektir. 192 veya en iyisi 320 kbps olarak MP3 yaptığınızda sonuç gayet tatminkar olur. Size tavsiyem, kasetten MP3'lerinizi yaptıktan sonra bilgisayarınızdan wave dosyalarını silmeden önce, ne olur ne olmaz diyerek bunları bir CD'ye audio CD olacak şekilde aktarmaktır. CD'den aldığınız sonuç ile en yüksek kalitede 320 kbps olarak iki kayıdı karşılaştırdığınızda, CD'den gelen sesi daha iyi bulacaksınız.

Pikap'tan MP3 yapmak: Önce plağı güzelce temizlemeniz gerekir. İkinci önemli husus, topraklamadır. Pikabın topraklama yerini kabloyla topraklamalısınız. Topraklama yapmazsanız sonuç kötü olacaktır. Toprakladıktan sonra da plağı pikabınıza koyarsınız. Bu aktarımda iğnenin kalitesi çok önemlidir. Kalitesiz iğne ile kalitesiz sonuçlar alınacağından yeni ve iyi bir iğneyle plağı çalmanızı tavsiye ederim. Pikabı iyi kalite bir kabloyla analog olarak ses kartınıza bağlarsınız. (Plağı dinlemek için eğer bir amfiniz (amplificator) varsa onun sadece pikap bağlamak için özel girişine (PHONO) pikabınızı bağlarsınız). Daha sonra bilgisayarınıza plağı stereo, 44 Khz, 16 bitlik WAVE olarak ses kartınız sayesinde kayıt edersiniz. Bir wave editörüyle bu dosyalarınızı açıp, kayıt başı ve sonlarındaki boşlukları silersiniz. Plaktaki çıtırtıları gideren özel yazılımlarla CD kalitesinde berrak bir sonuca ulaşmak mümkündür. Daha sonra wave formatındaki dosyalarınızı en az 192 (tavsiye olarak 320 kbps) olacak şekilde MP3'e sıkıştırırsınız. Yine, tavsiye olarak wave dosyalarınızı harddiskinizden silmeden önce bir CD'ye audio CD olacak şekilde yazmayı atlamayın.
Çeşitli CD'lerden tek bir CD oluşturmak: Elinizde bir sürü audio CD var. Bunlardan beğendiğiniz parçaları tek bir CD'de toplayıp bir best of CD yapmak istiyorsunuz. Bunun için seçtiğiniz CD'lerden beğendiğiniz parçaları tek tek bilgisayarınıza 44 Khz, 16 bitlik WAVE formatında kayıt etmelisiniz. Bunları cd yazma programınız ile tek bir cd'ye audio olarak yazmaktan başka birşey kalmıyor geriye. Bir CD'ye en fazla kaç parça sığar? En fazla parçayı nasıl sığdırırım?: Bir şekilde, favori parçalarınızı bilgisayarınıza tek tek wave formatında kaydettikten sonra bunları tek tek bir wave editör ile açıp, başlarındaki ve sonlarındaki boşlukları silmeniz gerekir. Audio CD'lerden parçaları rip edip, wave editör ile bunlardan birini açtığınızda, bunların başlarında bir saniyeden az veya 1.5 saniyeye varan sürelerde bir sessizlik vardır. Parça sonlarında ise parça bittikten sonra 1 saniye ile 6-7 saniyeye varan sürelerde sessizlik vardır. 44 Khz, 16 bit, stereo olarak yaptığınız kaydın saniyesi yaklaşık olarak harddiskinizde 1 MB yer kaplar. Parça başları ve sonlarındaki boşlukları sildiğinizde ise parça başına 4-5 saniye (4-5 MB) kâra geçersiniz. CD'de 18-20 parça olduğunda ise 20-50 MB'a (bazen daha fazla) varan bir yerden kazanma sözkonusudur. Bu parçaları cd yazma programı ile "disc session at once" seçeneği ile CD'ye yazdığınızda hem parça aralarında hiç boşluk olmaz, hem de CD'nizi daha verimli kullanmış olursunuz (ilave olarak bazı yazma programlarında parça arası boşluk default olarak 2 saniye seçilidir, bunu sıfır saniye yapmalısınız). CD'ye yazma hızınızı ise mümkün olduğu kadar düşük tutmanız sizin iyiliğiniz içindir. Yüksek hızlarda yazdığınızda pekçok CD çalar bunları okumakta ya güçlük çeker ya da hiç okumayabilir. Düşük hızda yazmanın avantajları saymakla bitmez. Yüksek hızda yazmanın tek avantajı işin çabuk bitmesidir. Düşük hızda yazdığınızda bu ister data, audio, vcd, dvd olsun, bu CD'yi heryerde sorunsuz okuma şansınız olacaktır. Eğer ileride üzülmek istemiyorsanız CD'lerinizi düşük hızda yazmaya çalışın (8x ya da 16x). İlave olarak yazma işlemini "finalize cd" seçeneğiyle yazın. CD'nin sonunu açık bırakmayın (No Multisession yapın).

Kısaca, bir tek CD'ye yaklaşık 16-20 arası parça sığdırabilirsiniz. Ama CD'ye yazılacak parça miktarı değil, yazılacak parçaların süresi önemlidir. 800 MB'lık bir wave formatındaki tek track parçayı, 700 MB'lık bir CD'ye audio olarak yazdığınızda CD'nin tamamı dolar. Ama aynı wave dosyasını aynı cd'ye audio olarak değil de dosya olarak yazmaya kalktığınızda sığmadığından yazamazsınız. 650 MB'lık bir CD'ye ise kaç parça sığar dediğimizde, bunun sayısı en az 1'dir. En çok ne kadar yazılacağı ise parçaların her birisinin boyuna bağlıdır. Diyelim ki, harddiskinizde wave dosyalarınız hazır. Windows gezginiyle bunların toplam boyuna baktığınızda 820 MB olduğunu gördünüz. Parçaların CD'ye sığmayacağını düşünürsünüz doğal olarak. Halbuki durum öyle değil. Bu parçaları diyelim ki Winamp'ın playlist'ine attınız. Elinizdeki boş CD ise 700 MB'lık diyelim. Harddiskinizdeki parçaların hepsinin toplam çalma süresine baktığınızda eğer bu 1 saat 20 dakikadan az ise gönül rahatlığı ile cd yazma programınızı açıp audio CD'nizi yazabilirsiniz. Windows Gezgini 820 MB olarak gösterse bile. 1 saat 20 dakikayı çok az geçen işinizi overburn seçeneği ile yazabilirsiniz. Burada wave dosyalarının harddiskte kapladığı yer değil, çalma süresi önemlidir. Audio CD yazma işinde, cd yazma programına wave parçaları sürükleyip bıraktığınızda, windows gezgininin verdiği 820 MB'lık rapora rağmen parçaların 700 MB'lık CD'ye sığdığını görebilirsiniz. Aynı tekniği vcd yaratmakta da kullanabilirsiniz. 820 MB'lık bir mpeg (ya da dat) dosyasının 700 MB'lık bir CD'ye sığmayacağını düşünürsünüz. Halbuki piyasada tek bir 700 MB'lık CD'ye yazılmış, süresi 1.5 saatten fazla filmler mevcuttur. Bu tip CD'leri bir CD kopyalama programıyla sorunsuz kopyalayabileceğiniz halde, bu tür bir CD'den bir .dat dosyasını alıp harddiskinize koyduktan sonra, data cd'si olarak aynı .dat dosyasını aynı kapasitedeki bir CD'ye yazamazsınız. Çünkü, burada da dosya boyu değil, dosyanın çalınma süresi önemlidir. O yüzden 650 MB'lık tek bir CD'ye, mono, 8 bit, 11 Khz formatında yaklaşık 24 saatlik bir kaydı (mp3 formatında) sığdırabilirsiniz. Bu tür düşük kalite kayıtları MP3 yapıp aynı CD'ye MP3 olarak koymak istediğinizde ise 1 aylık kayıt 1 CD'ye sığar.

Soru: Elimdeki MP3'ler 128 kbps. Bunları açıp wave formatına dönüştürsem, sonra 192 kbps olarak tekrar sıkıştırsam MP3'ün kalitesi artar mı?
Kalite artmaz, azalır. Aynı MP3'ü açalım ve wave formatına dönüştürelim. Bu wave (ya da wav) dosyasını MP3'e dönüştürelim. Bunu ne kadar çok yaparsak o kadar kayıplı bir MP3'e sahip oluruz her seferinde. O yüzden elimizdeki 128 kbps MP3'leri wave formatına açıp sonra bunları mesela 320 kbps olarak sıkıştırıp tekrar MP3 yaparsak MP3'lerin kalitesi artmıyor. O parçaların kaliteli MP3'lerini elde etmenin yolu, o parçaları audio cd'lerden rip edip en az 192 kbps olarak mp3 yapmaktan ibarettir.

Soru: Elimdeki bazı MP3'leri çalarken sıkıştırma oranı sürekli değişiyor. Ne 128 ne 192 kbps. Bu tür parçaların kalitesini nasıl öğrenebilirim? Bu tür MP3'leri hangi programla yapabilirim?
Bu tür mp3'ler bol miktarda vardır. MP3 yapan pek çok program olduğundan bunların bazıları VBR, "değişken bitrate" opsiyonuna sahiptir. MP3'ü yapan kişi "AudioCatalyst", "AudioGrabber" ya da "MusicMatch Juxebox" programını kullanarak bu opsiyonu seçerek MP3'ü üretti diyelim. Elde edilen mp3'ü bir player'da çaldığımızda sıkıştırma oranının sabit durmadığını, sürekli değiştiğini görürüz. Bu tür bitrate'i sürekli değişen MP3'leri wave formatına dönüştürüp CBR (constant bitrate) formatında tekrar MP3 yaparsanız durumdan kurtulabilirsiniz. Tabii yeniden sıkıştırırken "enable variable bitrate" seçeneğini seçmezsiniz. Peki, MP3'leri yapanlar değişken bitrate ile neden sıkıştırıyorlar parçalarını? CD'deki audio track üzerinde bir parça sürekli yüksek tempolu gitmez. İçinde nispeten daha az enstrümanın kullanıldığı, daha az gürültüsüz yerler vardır. Değişken bitrate seçildiğinde fazla enstrüman olan, gürültülü yerde bitrate artırılır, daha az gürültülü yerlerde ise bitrate düşürülür. Böylece, parçanın içerisindeki tizlerin bol olduğu, vokallerin ön plana çıktığı, daha atraksiyonlu bölümlerde kalite düşmemiş, gereken performans alınmış olur, ayrıca daha az gürültüsüz yerlerde bitrate düşürüldüğünde de yerden kazanılır. Audio track'i değişken bitrate seçeneğini seçmeyerek direkt 192 kbps sıkıştırdığınızda ise, daha az gürültülü yerler ile yüksek gürültülü yerler aynı oranda sıkıştırılarak israf edilir. Düz 192 kbps ile (CBR) değişken bitrate (VBR) 192 kbps aynı parçaya ait iki mp3'ü dosya boyu bakımından karşılaştırdığımızda düz (VBR) 192 kbps daha büyüktür doğal olarak.

Soru: Elimde MP3'lerden yapılma bir audio CD var. CD playerimde ses çok iyi. Fakat aynı parçaların MP3'lerin sesi o kadar iyi değil. Neden?
Audio formata çevrilmiş MP3 orijinli parçaların sesini daha iyi duyarsınız. MP3 çalınırken sıkıştırılmış formattaki dosya açılırken kayba uğrar. CD player ise sıkıştırılmamış, açık durumdaki wave dosyalarını açmakla uğraşmaz. Ayrıca müzik setlerinin ses devreleri, bilgisayarın ses kartından daha iyi olduğundan ses daha iyi çıkacaktır.

Soru: MP4 veya MP5 var mı?
MP7'ye kadar gelindi. Ama MP7'yi kullanamazsınız. MP3'ten sıkıldıysanız elinizdeki audio'ları MP4 olarak sıkıştırma imkanınız var. Ama dezavantajlar ve avantajlar şunlar. Avantaj: Aynı wave dosyasını bir MP3 bir de MP4 yaptık diyelim. MP4, MP3'e göre daha kaliteli, dosya boyu daha küçük olur. Ama MP4'ünüzü çalmak için Winamp'tan vazgeçmeniz gerekecek (ya da MP4 plugin'i bulmanız gerekecek). MP4'e geçtiğinizde parçaları çalacak fazla player bulamayacaksınız. Yüksek kaliteli, dosya boyu küçücük dosyalarınızı kimse istemeyecek. MP4'lerinizi sadece siz dinleyeceksiniz.

Soru: Yeni bir format çıktığında elimizdeki binlerce MP3 ne olacak?
Bu kaçınılmaz durumla karşı karşıya gelmemize az kaldı. Mass converter programları ile tüm MP3'lerinizi bu yeni formata dönüştürebileceğiz. 128 kbps'lık MP3'ler yeni formata çevrildiğinde kalitesinden çok kaybedecek, daha yüksek bitrate'li MP3'ler ise daha başarılı olarak convert edilecek. Elinde bol audio cd olanlar ise direkt bu formata çıkış yapabilecekler.

Soru: Elimde RA (Real Audio), MID (MIDI), MOD, AIFF (Audio Interchange File Format ), VOC ve WMA (Windows Media File) formatında dosyalar var. Bunları nasıl MP3'e dönüştürebilirim (ya da audio CD'ye yazabilirim?)
44 Khz, 16 bitlik WAVE formatına dönüştürmelisiniz. Ondan sonra istediğiniz formata dönüşüm yapabilirsiniz.

Soru: Ortada audio CD'lerden sıkıştırma yapan pekçok format var. Bunların başlıcaları MP3, RA, WMA, OGG ve MPC. Bunlardan hangisi en iyi sonucu veriyor?
Her birisi sıkıştırma olayına farklı yaklaşıyor, algoritmaları farklı. Temelde insan kulağının duymadığı sesleri atmakla birbirlerine benziyorlar. Ama içlerinde MP3 formatı, artifakt azlığı ve ses kalitesi yönünden diğerlerini ezip geçiyor. OGG Vobis ve MPC formatını Winamp'e plugin olarak ekleyerek çalabilirsiniz. Kalite olarak MP3'ten hemen sonra geliyor ikisi de. Yüksek bitrate kullanıldığında MPC formatında çok iyi sonuçlar almak mümkün. Ogg Vobis ise açık kaynak kodu sayesinde mobil telefonlardan Linux işletim sistemindeki uygulamalara kadar pek çok yerde görülmekte. Windows Media Audio (WMA) ise İnternet radyoculuğunda iyi sonuç vermekte. En eski formatlardan birisi olan Real Audio (RA) ise çok yüksek kalite vaat etse de MP3'ün bu kadar yaygınlaşması karşısında yapacak birşeyi yok. Öyleyse:
Arşiv yapacaksak formatımız MP3, arşivi İnternet'e koyup paylaşacaksak formatımız MP3 ya da WMA, iPod gibi çalıcılarla kulaklıkları kulağımıza takıp müzik dinleyeceksek formatımız MP3, İnternet'ten radyo yayını yapacaksak formatımız WMA ya da RA.

Soru: LAME mi Fraunhofer mi?
Fraunhofer ile sıkıştırma uzun, LAME ile kısa sürer. Akustik olarak olaya bakarsak, Fraunhofer orijinal sese oldukça yakın değerler elde etmek için orijinal kayıttaki bütün ses spektrumundaki sesleri indirger. LAME ise insan kulağının duyamadığı sesleri atar ama insan kulağının duyduğu seslerde fazla indirgeme yapmaz. Diğer yönden, 256 ya da 320 kbps CBR olarak sıkıştırılmış aynı iki parçayı dinlediğimizde aradaki farkı anlayamayız. Çünkü her ikisinde de çok az sıkıştırılma yapılmıştır (orijinal kayıt ile karşılaştırırsak orijinale göre çok az kayıp vardır). Bu parçayı VBR olarak MP3'e sıkıştırdığımızda ise sadece dosyamızın boyu küçülür, ilk iki 256 ve 320 kbps CBR dosya ile bu VBR dosyayı karşılaştırdığımızda da aradaki farkı anlayamayız, sadece 256 ve 320 kbps'lik dosyalarımız VBR'e göre büyük olur. Eğer ille büyük değişiklikler elde etmek istiyorsanız ham wave dosyalarınız MP3PRO ile sıkıştırmanızı öneririm. MP3PRO ile CBR olarak 128 kbps'lik MP3'leri bile çok beğeneceğinize eminim. Kulağı 192 ve üstü bitrate'lerde sıkıştırılmış kaliteli MP3 dinlemeye alışık birisi kesin olarak MP3PRO ile 128 kbps sıkıştırılmış MP3'lerin ses kalitesini çok beğenecektir. Ama kimse sizin MP3PRO ile sıkıştırılmış ufacık dosya boyundaki, kaliteli MP3'lerinizi istemeyecektir. Çünkü, şu andaki player'lerin çoğu bu formatı henüz desteklemiyor.

Soru: Diyelim ki elimizdeki bazı MP3'lerin başlarında sessizlik var. Ya da parçaların sonunda veya başına istenmeyen bir parazit var. Bunları yoketmek için hangi yol en iyisi?
Bu şekildeki MP3'leri WAVE formatına dönüştürüp, bir ses editörüyle açıp istenmeyen yerleri kesebilirsiniz. Bu WAVE dosyasını tekrar MP3'e sıkıştırdığınızda ise bu sefer de MP3'ün kalitesi biraz azalır. O yüzden en iyisi İnternet'te epey bol olan MP3 Editör'lerinden birisini download edip, direkt MP3'ün üzerinde çalışmak. İyi bir MP3 Cutter ile bu işi yapabilirsiniz. Bazı mp3 kesen programların size bilgi vermeden mp3'leri arkaplanda wave'e dönüştürdüğünü, işiniz bittikten sonra siz save ederken de mp3'e sıkıştırdığını da aklınızdan çıkarmayın.

Soru: Elimizde bazı MP3'ler var ve sesleri çok kısık geliyor. Diğer MP3'lere göre bunların ses seviyeleri daha düşük. Ne yapmalı?
Bir MP3 Editör ile ses seviyesini yükseltebilirsiniz. Ya da WAVE formatına dönüştürüp bir ses editörü (SoundForge, WaveLab) ile açıp, sesi yükseltebilirsiniz. Sonra isterseniz tekrar MP3'e sıkıştırabilirsiniz.

Soru: Değişik audio CD'lerden 20 kadar parçayı WAVE formatında harddiskimize attık. Kendimize göre bir best of cd yapacağız yani. Fakat, parçaların ses yükseklikleri hep farklı farklı. Bu sorunu nasıl halledebiliriz?
Ses editörü ile bunları tek tek açıp, NORMALIZE etmelisiniz. Böylece farklı kaynaklardan gelen parçalar, aynı cd'de eş ses yüksekliğinde olur.

Önereceğiniz iyi bir MP3 yapan program?
Easy CD-DA Extractor ve AudioGrabber iyidir. Easy CD-DA Extractor ile audio CD'leri rip edebilir, her tür MP3 yapabilir, MP3'lerden direkt audio CD'ler hazırlayabilirsiniz. Ürünü lisanslı aldığınızda kopya korumalı audio CD'lerle de çalışabilirsiniz. Her ikisiyle de değişken bitrate'li (VBR) MP3'ler yapabilmeniz mümkün. MP3 yapma hızı ve ses kalitesi yönünden Easy CD-DA Extractor rakiplerini yıllar önce sollamıştır. Easy CD-DA Extractor ile VBR tip MP3 yapmak için CD'den parçaları ister harddiskinize önce WAVE formatında rip edin, sonra Easy CD-DA Extractor'a bu wave dosyalarını gösterip, dosya türü olarak MP3, MP3 türü olarak VBR'i seçip CONVERT'e tıklayın, ya da direkt mp3'e VBR olarak sıkıştırın. Ham wave dosyalarını SoundForge benzeri editörlerle işledikten sonra mp3 yapmak istiyorsanız, önce wave yapmak gereklidir.

Önereceğiniz en iyi ses işleme yazılımı?
Sony SoundForge ve Steinberg WaveLab bu işin en iyileridir. Wave formatındaki ham dosyalarla her türlü kesme, biçme, montaj ve miksaj işlemlerinizi yapabilir, direkt MP3'leri bile açabilirsiniz. Her ikisinin reverb, echo vs zengin efektleriyle profesyonel çalışmalara imza atabilirsiniz.

Elimde bol miktarda WAVE formatında sample var. Loop'lar da var. Bunlarla parça yapmak için hangi programları önerirsiniz?
Sony ACID, Image-Line Software FL Studio ve Sofotex FruityLoops işinizi görecektir. Çok kanallı olarak yaptığınız parçaları son format olarak WAVE'e render eder, sonra da MP3'e sıkıştırabilirsiniz.

Elimde eski kasetler, plaklar var. Bunların gün geçtikçe eskimesi durumu yüzünden dijital ortamda saklamak istiyorum. Ne yapmalıyım?
Kasetleri yukarıda anlattığımız gibi iyi bir cassette deck ile çalın ve iyi bir kablo ve ses kartı kullanarak, harddiskinize 44 KHz, 16 bit, stereo olarak kaydedin. SoundForge ve benzeri bir programla gereksiz kısımlarını silin. Sonra hiç mp3'e dönüştürmeden ham wave formatında boş bir DVD'ye (data DVD-ROM seçeneği ile, yani her zaman kullandığımız dosya yazma formatı) yazın. Plaklar için de aynı şey söz konusu. İşi bitmiş, temizlenmiş wave dosyalarınızı boş bir DVD'ye yazın. İleride bunlar gerektiğinde harddiskinize geri kopyalayıp istediğiniz formata dönüştürebilirsiniz.

Aldığım miksli bir cd'de parça aralarında boşluk var. Halbuki CD'nin orijinalinde hiç boşluk yok. Nasıl boşluksuz olarak bir CD yaparım böylece bir parçadan diğerine geçerken müzik kesilmez (ya da bu CD'den parça aralarında boşluk olmadan tek bir mp3'ü elde ederim?)
İlk iş olarak CD'deki tüm parçaları tek tek harddiske WAVE olarak rip ederiz. Sonra bir editörle (SoundForge) bunları tek tek açıp parçaların sonlarındaki boşlukları sileriz. Varsa parça başlarındakileri de sileriz. Sonra CD yazma programıyla AUDIO CD olarak yazarken Disc Session at Once'ı seçip, parça aralarındaki boşluğu sıfır saniye yapıp en düşük hızda yazarsınız. Harddiskteki editlenmiş WAVE'leri birleştirip, aralarında boşluk olmadan tek bir mp3 yapmak için, parçaları arka arkaya editörde kopyala yapıştır yöntemiyle ekleyip tek bir WAVE dosyası elde edip bunu mp3'e sıkıştırırsınız.

Elimde miksli bir CD var ama CD çalarda tek parça olarak görünüyor. Bunu nasıl parçalara bölerim ki CD çalarda çalarken hem her bir parçaya ulaşabileyim hem de parça aralarında müzik kesilmesin?
Bunun için CD'nin tümünü tek track olarak harddiske WAVE formatında rip ederiz. Sonra bir editörle bu dosyayı açıp parçaların başlangıç ve bitiş yerlerini işaretler ve oralardan kesip herbir segmenti (parçayı) track01.wav, track02.wav, track03.wav ... şeklinde save ederiz. Daha sonra CD yazma programını açıp tüm trackleri AUDIO CD yazacak şekilde hazırlar, parça aralarındaki boşluğu sıfır saniye seçip, Disc Session at Once olarak en düşük hızda yazarız.

Radyoda duyduklarım gibi jingle'lar yapmak istiyorum. Neler gerekir?
Bunun için hızlı bir bilgisayar, iyi bir ses kartı, çevredeki insanları ve çok yüksek frekanstaki sesleri duyabilecek hayvanları rahatsız etmemek için iyi bir kulaklık gerekir. Jingle yapımında kullanmak için ham efekt sesleri ve dev sample kütüphaneleri için iki kaynak var. Ya İnternet'ten indirirsiniz ya da parayı ödeyip lisanslı olarak profesyonel sample CD'lerinden alırsınız. Eğer robotik konuşmalar ya da kaliteli anonslar ilave edilecekse bir vocoder ve kaliteli bir mikrofona ihtiyacınız olacak. Anonsları mümkünse ses geçirmez, yalıtımı iyi bir odada kaydederseniz daha iyi olur. Sonra binlerce sample arşivinizden beğendiklerinizi kesip alır, vokalleri ekler, sesleri çarpıtıp eğip bükerek (reverb, echo, delay, pitch vs.) jingle'ınızı hazırlarsınız. Dikkat edeceğiniz nokta, sürekli olarak bunları 44 Khz, 16 bitlik stereo WAVE olarak saklamanızdır.

Çalınan parçalar nasıl yavaşlatılır?
Bazı özel durumlarda çalınan bir eseri normal çalma hızından daha yavaş çalmak isteyebilirsiniz. Elinizdeki eser:
- bir audio cd üzerindeyse, pitch kontrolü olmayan cd player'de yavaşlatamayacağınıza göre, o parçayı harddiske wave formatında rip edip, Wavelab ya da Soundforge ile açıp dilediğiniz hızda yavaş ya da hızlı dinleyebilirsiniz.
- parça bir film dosyasının içindeyse, avi ya da mpg her neyse, içindeki ses kanalını harddiskinize wave formatında ayırıp yazan bir programla işe başlarsınız
- bir enstrümanla çalınan perfomansı yavaşlatarak dinlemek istediğinizde, parçayı harddikse wave formatında kaydetmelisiniz.

Elimde bir plaktan kaydedilmiş dosya var. Fakat, plak normal hızından biraz hızlı döndürüldüğünden parça normalden çabuk sürede bitiyor. Plağın orijinali elimde olmadığından, bu parça nasıl normal hızda çalacak hale sokulur ve bir audio cd player'de çalınır (ya da mp3 yapılır)?
İlk iş SoundForge ya da Wavelab'la wave dosyası açılarak parçayı hoşunuza giden dinleme hızına düşürürsünüz (pitch ayarı). Sonra o halini save edersiniz.


Not: Alıntıdır.